مارمولکهای سمی و غیرسمی و تفاوتشان
مقدمه
مارمولکها، با اینکه معمولاً کوچکند و بیسروصدا زندگی میکنند، بخشی از یکی از گستردهترین گروههای خزندگان هستند. مارمولکها بیش از شش هزار گونه هستند که در دنیا زندگی میکنند. اما نکته جالب اینجاست که برخلاف تصور عمومی درباره خزندگان، بیشتر مارمولکها نه تنها بیخطرند بلکه در کنار انسان نقش مثبت ایفا میکنند.
انواع مارمولک
فقط یک درصد بسیار ناچیز از این گروه به سم (به عنوان سیستم دفاعی شیمیایی) مجهز هستند. وجود این تفاوت ما را به این پرسش اساسی هدایت میکند: چگونه سمی یا غیرسمی بودن یک مارمولک مشخص میشود؟ و اهمیت این تفاوتها در محیط طبیعی چیست؟
مارمولکهای غیرسمی
مارمولکهای بیخطر، بخش اصلی و ستون فقرات این گروه بزرگ محسوب میشوند. آنها فاقد ابزارهای تخصصی برای تولید یا تزریق ماده سمی هستند. با این وجود، اینکه سم ندارند، دلیل ضعفشان نیست. آنها به جای سم، از یک سری هوشمندیها که در طول تکامل به دست آوردهاند، استفاده میکنند.
- روشهای دفاعی بدون سم. یکی از کارهای معروفشان «انداختن دم» است. دمی که میتواند جدا شود، موقع حمله شکارچی جدا شده و تکان میخورد. این حرکتها حواس شکارچی را پرت میکند و مارمولک زمان کافی برای فرار پیدا میکند.
از بین بردن مارمولک سمی
- استفاده از رنگآمیزی و استتار. بسیاری از مارمولکها رنگ پوستشان را با محیط هماهنگ میکنند. پوست برخی گونهها شبیه خاک، برگهای خشک، سنگریزهها یا حتی شبیه یک تکه چوب دیده میشود. این استتار دقیق حاصل تکامل طولانی و انتخاب طبیعی است.
- نقش آنها در زندگی انسان. مارمولکهای غیرسمی اغلب شکارچی حشرات موذیاند؛ پشهها، مگسها، سوسکهای کوچک و حتی برخی مورچهها در رژیم غذایی آنها هستند. بههمین دلیل حضور آنها در خانهها به نوعی کمک طبیعی در دفع آفات است.
مارمولکهای سمی
گونههای سمی مارمولکها، نادرترین اعضای این خانواده بزرگ به حساب میآیند. مارها نیش مخصوص برای سم زدن دارند، اما مارمولکهای سمی، سم را در بزاق و بعضی وقتها در سیستم پوستی خود به صورت مواد شیمیایی فعال نگه میدارند. با گاز گرفتن، این ترکیبات وارد بدن شکاری میشود.
تشخیص مارمولک سمی
دو نمونه شناختهشده:
- مارمولک هیلا و خانوادهاش: این مارمولکها در مناطق بیابانی پیدا میشوند و بزاقشان موادی دارد که میتواند باعث درد و ورم زیاد و پایین آمدن فشار خون شود.
- اژدهای کومودو: بزاق این شکارچی عظیم دارای سمهایی است که سرعت گردش خون را کاهش میدهد، باعث خونریزی شدید و ضعف میشود. این ویژگی به او کمک میکند طعمههایی بسیار بزرگتر از خود را شکار کند.
مدل گاز گرفتن مارمولکهای سمی
در مقایسه با مارها، مارمولکهای سمی برای تزریق سم به نیش مخصوص نیاز ندارند. آنها «فک را قفل میکنند» و با فشار زیاد بزاق را به درون بافت بدن طعمه وارد میکنند. گاهی اوقات این کار تا چند ده ثانیه وقت میگیرد، ولی کاملاً نتیجهبخش است.
آیا مارمولک ها برای انسانها خطرناک هستند؟
گاز گرفتن این مارمولکها برای انسانها کشنده نیست، اما میتواند درد زیادی ایجاد کند، بافتها را خراب کند و در خون مشکل به وجود آورد. علاوه بر این، اکثر آنها ذاتاً از انسانها دور میمانند و فقط در صورتی که به شدت تحریک شوند، حمله خواهند کرد.
تشخیص مارمولک غیر سمی
تفاوتهای زیستی میان مارمولکهای سمی و غیرسمی
ترکیبات بزاقی، نوع تغذیه، روش دفاع و شکل تکامل در این دو گروه کاملاً متفاوت است، اما همه آنها تابع نیازهای اکولوژیک محیط خود هستند. مارمولکهای سمی و غیرسمی با هم در طبیعت زندگی میکنند، اما برای دفاع و شکار، راههای مختلفی را انتخاب کردهاند. مارمولکهای غیرسمی هیچ ماده خطرناکی تولید نمیکنند و بیشتر با فرار، مخفی شدن و جدا کردن دم خود از دست شکارچیها نجات پیدا میکنند.
چگونه مارمولک سمی را ببینیم
آنها اغلب حشرههای کوچک میخورند و برای آدمها خطری ندارند، به همین دلیل وجودشان خوب است چون به کم شدن حشرههای آزاردهنده کمک میکند. در عوض، مارمولکهای سمی خیلی کماند و برای گرفتن شکار یا دفاع از خودشان، از بزاق سمی استفاده میکنند. آنها طعمههای بزرگتر را هدف قرار میدهند و در زمان گاز گرفتن، سم را به داخل بدن طعمه وارد میکنند. گزش این مارمولکها برای انسان اغلب مرگبار نیست، با این حال میتواند درد و اختلالات جسمی ایجاد کند. در مجموع، هر دو نوع مارمولک نقش مهمی در طبیعت دارند و تفاوتشان فقط در نوع ابزاری است که برای بقا استفاده میکنند.
دیدگاهتان را بنویسید